Jak partia w Gryficach kułaków broniła

Jak partia w Gryficach kułaków broniła

Dodano:   /  Zmieniono: 2
Propagandowy plakat ZMP
Propagandowy plakat ZMP "Koledzy, dołączcie do nas! Zamienimy odłogi w żyzne pola." / Źródło: nimoz.pl
Proces ZMP-owców, którzy w 1951 r. w poszukiwaniu zboża zdemolowali obejścia chłopów, partia uczyniła pokazowym.

Napisałam skargę do KC – zeznała w pierwszym dniu procesu poszkodowana Irena Maciusowicz z Przybiernowa, gmina Gryfice – bo już nie wiedziałam gdzie. – Zaraz po Matce Boskiej Gromnicznej przybył do naszej gromady z Gryfic samochód z tą lekką kawalerią. Piętnastu weszło na moje podwórko. Zażądali, abym natychmiast wiozła zboże do punktu skupu, 1700 kg. Ja im przysięgam, że oddałam już półtorej tony i zostało mi tylko na zasiew oraz dla gadziny. To tamci w krzyk, że mają sposób na kułaków. Cztery godziny trwała rewizja. Piece porozbijali, święte obrazy zrzucili ze ścian, łóżka i podłogi porąbali, a w chlewie koryta. Zjedli wędliny z komory, rozdeptali miód, który miałam na dokarmianie pszczół i woszczynę. Ukradli podeszwy przygotowane na zelowanie butów i skórki z owiec przywiezione jeszcze zza Buga. 600 zł schowane w kredensie zginęło, nie mogę znaleźć karty ewakuacyjnej. Gdy plądrowali kuchnię, kazali mi stanąć twarzą do ściany.

– Do nikogo nie pisałam skargi – wyjaśniła sądowi żona Andrzeja Zająca z Trzebusza pod Gryficami – bo już oczy wypłakałam przez taką niesprawiedliwość. Mój chłop dostał 5,5 roku za ukrycie 27 metrów zboża i 46 dolarów. W czasie rewizji kazali mu kopać dół, że go żywcem pogrzebią. Proces był w pobliskim Trzebiatowie, w sali kinowej, sołtysi zgonili ludzi z kilku wsi. Nie dość, że gospodarstwo zostało bez chłopa, ta ichnia lekka kawaleria kamieniami rozbiła w chałupie szyby, wszystkie naczynia wyrzucili na podłogę, porąbali siekierą łóżko. Kolejny poszkodowany Franciszek Krystecki z tej samej wsi co Zając zeznał, że na jego gospodarstwo najechało 20 „kawalerzystów”. Od furtki krzyczeli: „Pokaż, skurwysynie, gdzie masz zboże ukryte!”. – Chciał iść na posterunek, ale ten pośrodku ławy – tu przesłuchiwany wskazał na jednego z oskarżonych – uderzył go drągiem, którym rozwalał siano. Zapowiedział, że jeśli się ruszę z podwórka, zastrzeli mnie jak psa. Wyłamali futrynę w spichrzu, gdzie ukryłem pięć metrów żyta dla koni. Wszystko zabrali. Gdy moja baba płakała w kuchni, bo nasikali do beczki z soloną słoniną, rozpruli pierzyny. Tak 25 maja 1951 r. w Gryficach niedaleko Szczecina na zlecenie KC PZPR zaczął się pokazowy proces osób, które – jak doniosła „Trybuna Ludu” – „wypaczyły słuszną ideę kolektywizacji rolnictwa”.

Sól nie dla kułaka

Podstawą programu zakładania na wsiach państwowych gospodarstw rolnych oraz spółdzielni produkcyjnych była uchwała Kominformu, czyli Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych i Robotniczych, z czerwca 1948 r. Obowiązywała cały blok komunistyczny. Jeszcze w maju 1945 r. główny ekonomista PPR Hilary Minc głosił na posiedzeniu KRN: „Odrzucamy jako prowokację rozsiewane przez wroga insynuacje, jakoby po reformie rolnej miały przyjść kołchozy. Stoimy twardo na gruncie indywidualnych gospodarstw chłopskich”. Ale trzy lata później posłuszna Stalinowi wierchuszka partyjna w KC PZPR ustaliła, że kułaków, czyli tych, którzy posiadają 15 i więcej hektarów i na pewno ukrywają plony, należy rozkułaczyć. Oficjalna propaganda głosiła, że to przez nich ciężko pracujący robotnik chodzi głodny. Ideolog ekonomiczny Minc też już forsował kolektywizację. „Nasz rolnik – ogłosił na posiedzeniu VII Plenum KC PPR – nie nadąża za tempem rozwoju przemysłu, bo to jest rolnik indywidualny, a więc taki, który nie może stosować nowoczesnych maszyn i zdobyczy agrotechniki”. Mocą ustaw zarządzono planowany skup zboża i mięsa. Ceny za obowiązkowe dostawy były drastycznie niskie. Doprowadzało to zamożniejszych rolników do ruiny. Następnym krokiem miało być oddanie gospodarstwa spółdzielni produkcyjnej. W roku 1950 w powiecie gryfickim zarejestrowano siedem takich spółdzielni. Jan Grodziński, sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR w Gryficach, codziennie słyszał od oddelegowanego z KC pełnomocnika ds. kolektywizacji Stanisława Grosingera, że nie dość rozkułacza, że partia jest zawiedziona. Towarzysz z Warszawy wyciągał z aktówki przywiezioną z centrali instrukcję: „Bogaczy wiejskich należy zmusić do sprzedania swoich nadwyżek zbożowych państwu przez wywieranie nacisku moralnego oraz rygorami i sankcjami”.

W cotygodniowych sprawozdaniach do swojego szefa w KC Grosinger utrzymywał optymistyczny ton: „W ogniu walki klasowej organizacja partyjna w Gryficach nauczyła się śmiało demaskować wrogów Polski Ludowej. […] Wskazane jest zaostrzenie walki klasowej na wsi, wyrwanie mas chłopskich spod wpływu kułaka, przetrącenie mu łba”. Pełnomocnik podaje przykład rolniczki Rogozińskej, która mówiła na zebraniu, że w jej wsi był nieurodzaj. Ale, jak wykazała kontrola „trójki zbożowej”, miała za szafą zamaskowane drzwi do komory, w której ukryła siedem ton zboża. „Zmusiliśmy ją do osobistego odwiezienia zboża na punkt skupu. Na wozie ZMP-owcy umieścili jej karykaturę z napisem: »Oporny kułak chciał okraść państwo«”. „Inny oporny – raportuje Grosinger – schował dwie tony zboża w 40 miejscach: w szufladzie szafy, w walizkach, woreczkach, kankach od mleka. Po kilku dniach rewizji sam pokazał kryjówki”.

Pełnomocnik chwali się towarzyszom pomysłowością w piętnowaniu kułaków. Na przykład w Wełtyniu wywiesili na przystankach autobusowych tablice z nazwiskami opornych. Na ich chałupach ZMP-owcy, którzy nazwali się „lotną kawalerią”, wymalowali gaszonym wapnem napis: „Wróg klasowy”. W Barnimiu, powiat Choszczów, listę opornych umieszczono na drzwiach sklepu GS. Ekspedientkom nie wolno czegokolwiek sprzedawać kułakom, nawet soli. Niech sobie jadą po zakupy do odległego o kilkanaście kilometrów miasteczka. Zdało też egzamin organizowanie w powiecie pokazowych kolegiów dla kułaków. Grzywny są wysokie, a ponadto ukarani nie mogą wrócić do domu pekaesem, bo przy kierowcach stoją trójki młodzieżowe i pilnują, kogo nie wolno zabierać, „bo śmierdzi”. Jest szeroko prowadzona akcja uświadamiająca rolników. Zebrania gromadzkie odbywają się trzy razy w tygodniu, nawet w żniwa. Zazwyczaj trwają do północy. Obecność obowiązkowa. „Dzięki temu – pisze Stanisław Grosinger – we wsiach powiatu gryfickiego nastąpiło zrozumienie, że władza ludowa zachowuje czujność partyjną i jest zdecydowana konsekwentnie karać tych, którzy podważają sojusz robotniczo-chłopski”. On sam zawiadomił prokuratora, gdy dowiedział się od towarzyszy w UB, że sekretarz POP we wsi Gorzyca na butelce po wódce powiesił na czerwonej wstążce śledzia i wykrzykiwał: „Tak będziemy wieszać zaniedługo wszystkich komunistów!”. Na koniec pełnomocnik się kaja, bo plan skupu zboża został wykonany tylko w 97 proc. „Błędem był niedostatek stosowanych wobec opornych egzekucji”.

W odpowiedzi na raport z KC przychodzą zalecenia dla Powiatowego Zarządu ZMP w Gryficach – należy powołać więcej trójek zbożowych i brygad młodzieżowych i rozpocząć akcje poszukiwania zboża. Nim poszkodowani rolnicy opowiedzieli przed sądem, co przeszli w czasie najazdu brygad „lekkiej kawalerii”, o ekscesach ZMP-owców opowiadano w gmachu KC. A to na skutek determinacji milicjanta z Gryfic Bronisława Cieślaka, którego brat Ignacy, rolnik z Chomętowa, stracił prawie wszystko, co miał po najeździe młodzieżowych aktywistów.

Na koniec ukradli mu zegarek i złotą obrączkę. Milicjant – były żołnierz I Armii odznaczony bojowymi orderami – zawiadomił najwyższe władze partyjne również o innych rozbojach tzw. lekkiej kawalerii. Informację przekazano z Warszawy do Komitetu Wojewódzkiego w Szczecinie. Powołana komisja (wśród jej członków znaleźli się pierwszy sekretarz KP PZPR w Gryficach, pełnomocnik KC PZPR i prokurator powiatowy) miała na miejscu ocenić straty materialne. Skala dewastacji w obejściach była tak duża, że organy ścigania postanowiły wsadzić członków „brygady lekkiej kawalerii” do aresztu. Jednakże następnego dnia na polecenie sekretarza powiatowego z Gryfic ZMP-owcy zostali wypuszczeni na wolność. To wywołało takie oburzenie chłopów, że nie mieli już żadnych zahamowań przed pisaniem skarg do Warszawy. Wydział Rolnictwa KC zarządził ponowną kontrolę w powiecie gryfickim. Skargi się potwierdziły. W rezultacie centrala partyjna nakazała aresztowanie pełnomocnika KC PZPR, zastępcy kierownika Wydziału Ekonomicznego KW w Szczecinie, pierwszego sekretarza KP w Gryficach, ówczesnego szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego oraz kilku aktywistów Związku Młodzieży Polskiej. Wszystkim oskarżonym zabrano legitymacje partyjne. Komitet Powiatowy PZPR w Gryficach został rozwiązany. Sąd wojewódzki szykował pokazowy proces.

Za mało bolszewizmu

W dniu rozprawy 26 maja 1951 r. „Trybuna Ludu” i „Głos Szczeciński” opublikowały na pierwszej stronie uchwałę Biura Politycznego KC PZPR w sprawie łamania linii partyjnej w organizacji gryfickiej: „W okresie skupu zboża miały tam miejsce fakty karygodne, całkowitego wypaczenia linii partii co do sojuszu robotniczo-chłopskiego”. Przed sądem Jan Grodziński już w pierwszych słowach przyznał, że stoczył się na pozycje wroga. Ale nieświadomie. – Było tak – wyjaśniał. – Pełnomocnik Grosinger przyjechał z odprawy w KC bardzo zmartwiony, gdyż został obsztorcowany za brak owych trzech procent do wykonania planu skupu w powiecie. Mówił, że jeśli się nie poprawi, będzie z nami źle. Radził, żeby nie bawić się z kułakami w ciuciubabkę, tylko wesprzeć trójki gromadzkie w wyszukiwaniu zboża u kułaków. Wolę robić przegięcie, niż nie wykonać planu – zakończył.

Nazajutrz obaj towarzysze kazali przewodniczącemu ZMP Majcherkowi przygotować dziesięciu odważnych ZMP-owców do wyjazdu w teren. – Ale te chojraki mieli tylko rekwirować zboże, w poleceniu nie było ani słowa, żeby niszczyli czyjś dobytek – przekonywał sąd były sekretarz powiatowy. Oskarżony nie doczekał się na sali sądowej wsparcia towarzyszy z KW. Świadek Jerzy Przyma, pierwszy sekretarz partii w Szczecinie, dziękując KC za pomoc w „uświadomieniu całej prawdy o wypadkach gryfickich”, kajał się za to, że był „zbyt tolerancyjny i łatwowierny w stosunku do sekretarzy powiatowych naruszających zasady dobrowolności w akcji skupu”. I że nie doceniał potrzeby chłopskiego zakorzenienia się na ziemiach zachodnich. Stało się tak dlatego, twierdził, że za płytko studiował teorię marksizmu-leninizmu. Dopiero proces uświadomił mu, jakie szkody wyrządził swojej partii. Drugi sekretarz KW Mikołaj Bogdan też bił się w piersi, gdyż pojął, że w jego działaniu było za mało bolszewizmu. Zabrakło mu też zrozumienia praktycznej realizacji trójjedynej formuły leninowskiej. Były sekretarz powiatu gryfickiego w ostatnim słowie wyraził tylko pragnienie, aby sprawiedliwy wyrok stał się dla wszystkich przestrogą przed łamaniem praworządności. Sąd skazał pięciu głównych sprawców na karę pozbawienia wolności od czterech do pięciu lat, natomiast ośmiu działaczy młodzieżowych poszło za kratki na dwa lata. Były też wyroki w zawieszeniu. 18 rolnikom władze wojewódzkie wypłaciły po 2 tys. zł odszkodowania. Były to na owe czasy raczej symboliczne pieniądze.

Relacje z procesu w ogólnopolskich gazetach ośmieliły rolników w kilku innych rejonach Polski do głośnego protestowania przeciwko zmuszaniu ich do oddawania własnej ziemi pod zarząd rolniczej kooperatywy. Prokurator generalny uznał, że trzeba działać, bo pożar ogarnie cały kraj. Pismem okólnym z 29 września 1951 r. zalecił wszczynanie postępowań karnych przeciw „prowodyrom nawołującym do występowania ze spółdzielni”. Musiało jeszcze upłynąć sześć lat, aby doszło – na VIII Plenum KC PZPR – do potępienia metod kolektywizacji wsi. W 1957 r. wszystkie spółdzielnie w powiecie gryfickim zostały rozwiązane.

Pokutna droga

22 lata później, w 1973 r., spotkałam się w Szczecinie z Janem Grodzińskim jako reporterka „Życia Warszawy”. Był już na emeryturze, ale często dla zabicia czasu zachodził do komitetu wojewódzkiego. Rozmawialiśmy o procesie z 1951 r., choć ten temat był dla niego jak drzazga za paznokciem. Nadal twierdził, że z perspektywy biurka w Gryficach nie zdawał sobie sprawy z brutalności postępowania aktywistów ZMP w zagrodach chłopskich. – Ale gdy na polecenie KC pojechał pan z inspekcją do tych wsi, chyba nie było już złudzeń? – zauważyłam. – Dlaczego zatem na polecenie prokuratora i pierwszego sekretarza komitetu powiatowego inicjatorzy rozboju zostali po kilku godzinach wypuszczeni z aresztu? – Bo przyszły do mnie ich matki z płaczem, że to wszystko to z gorliwości partyjnej. Chłopcy naprawdę wierzyli, że kułacy chcą zagłodzić robotników w miastach.

Pogodny starszy pan nie wspominał więzienia jako szczególnej traumy. Starał się nie marnować tam czasu. Pisał skargi do Ministerstwa Sprawiedliwości, że szkolenie polityczne więźniów jest na fatalnym poziomie, żądał kontroli po linii partyjnej. Sprowadzał też na „właściwą drogę” młodych mężczyzn, którzy jako członkowie NSZ nie wyszli w porę z lasu i zostali skazani za podważanie podwalin socjalistycznego ustroju. Nie czuł się szczególnie udręczony warunkami więziennymi: głodem, straszliwą ciasnotą w celach, w których upychano po kilkudziesięciu skazanych. – Ja się urodziłem w czworakach, jako syn fornala, bieda to był mój chleb powszedni – uzmysłowił mi. Były pierwszy sekretarz nie odsiedział całego wyroku. Za dobre sprawowanie został zwolniony po niespełna trzech latach. Ale partia, której nadal chciał być wierny, nie od razu mu wybaczyła. Musiał jeszcze zasłużyć na ponowną legitymację partyjną.

To była pokutna droga nie tylko dla samego Grodzińskiego. Również dla jego rodziny. Opowiadała jego córka: – Ojca aresztowali na trzy miesiące przed moją maturą. Po pokazowym procesie wykluczono mnie z ZMP. Wszystkie szkoły otrzymały polecenie omówienia z uczniami gryfickiego przypadku poderwania zaufania do sojuszu robotniczo-chłopskiego. Na wychowawczych lekcjach ja, wygadana niegdyś zetempówka, siedziałam ze wzrokiem wbitym w ławkę, osaczona słowami o podstępnym wrogu, który zakradł się nawet w szeregi partii. Niewiele pomagały pospieszne, urywane rozmowy z ojcem w czasie widzeń. Nie mówiła mu, że często brakuje im na chleb, bo matka już wtedy ciężko chorowała, a trzeba było wykarmić troje dzieci. Z tego powodu ona jako najstarsza z rodzeństwa zaniechała marzeń o studiach. Gdy Jan Grodziński wyszedł na wolność, dostał posadę podrzędnego urzędnika w wojewódzkim zarządzie państwowych gospodarstw rolnych. Nie zagrzał tam długo miejsca, bo natknął się na swego klasowego wroga, byłego dziedzica z majątku pod Kutnem. Przenieśli go do PGR w Mostach. Bardzo zaniedbanego. Wyprowadzenie gospodarstwa ze strat to był nowy obowiązek zmazującego swoją winę członka partii. Z tamtego okresu córka zapamiętała ojca głównie w gumiakach i kufajce. Wieczorami ślęczał nad podręcznikami, bo uczył się zaocznie w technikum rolniczym. W powietrzu wisiała kolejna przeprowadzka. Przeczucia jej nie zawiodły. Ojciec zrobił swoje i dostał polecenie partyjne do Choszczna, ale tam już awansował, został pierwszym sekretarzem powiatu. Matka umarła, młodszy brat wyjechał studiować medycynę, a córka Grodzińskiego już się pogodziła z tym, że nie została nauczycielką po pedagogice (z rekomendacji ZMP).

Sam Grodziński dopiero pod koniec życia poczuł się oszukany. Jak wynika z pracy magisterskiej Czesława Marca „Nadużycia przy skupie zboża w powiecie gryfickim w 1951 r. na tle roli PPR i PZPR”, napisanej w roku 1985 r., uświadomił sobie, że w latach 50. żył w terrorze politycznym. Wyznał studentowi: „Sytuacja była taka, że nawet serdeczni partyjni koledzy, z których jeden pracował w kierownictwie KC, a drugi był sekretarzem KP, gdy rozmawiali o skupie i powiatowy sekretarz mówił, że zboża nie ma, to jego rozmówca przechodził na »wy« i rozmowa zamieniała się w bardzo oficjalną. A sekretarz, czując ten chłód, wycofywał się ze swego stanowiska”. Nie wymieniał nazwisk, ale było oczywiste, że miał na myśli siebie i pełnomocnika Grosingera.

Korzystałam z relacji z procesu w 1951 r. w „Trybunie Ludu” i „Głosie Szczecińskim”. ponadto z publikacji Kazimierza Kozłowskiego „Między racją stanu a stalinizmem. pierwsze 10 lat władzy politycznej na pomorzu zachodnim 1945- 1955” oraz informacji w „Biuletynie Instytutu Pamięci Narodowej”, t. 10-11.

Okładka tygodnika WPROST: 45/2014
Więcej możesz przeczytać w 45/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 2
  • szczenianin IP
    są też i inne, niezależne relacje: "... to właśnie tu, w województwie szczecińskim, chociaż proces toczy się w Warszawie, ma miejsce ponura sprawa gryficka, zwana "hańbą epoki stalinowskiej", której tłem są dramatyczne dzieje gwałtów i zbrodni dokonywanych przez aktywistów partyjnych na opierających się kolektywizacji chłopach powiatu gryfickiego. Maria Antonina BONIECKA "Ucieczka za druty" Londyn 1975 str. 12
    Dodaj odpowiedź 0 0
      Odpowiedzi: 0
    • WARIOGRAF IP
      FAKTY (z cyklu „Działo/dzieje się” – INTERNET PAMIĘTA): dzisiaj, jak „niezależne media” związane gł. z tzw. „salonem III RP” (ale też ówczesna TVP) promowały PIRAMIDY FINANSOWE!
      Doskonale wiemy, jak miesiącami promowano AMBER GOLD (pełno tego w net-cie) , ale przecież są też inne przykłady, innych „produktów” – np. SKOK WOŁOMIN: „Prezes SKOK Wołomin Mariusz Gazda otrzymuje wyróżnienie Finansista Roku 2013” -- patrz:

      ale też wystarczy wygooglać - np. "Finansista Roku 2013"

      a także specjalna aktywność M. Siudyma w reklamach: „Pożyczka Karnawałowa. Skok Wołomin” – tutaj:

      oraz „Lokata z Klasą. Skok Wołomin’ – tutaj:

      Znamienna sprawa: istnieją pewne związki z aferą SKOK Wołomin byłego prezydenta B. Komorowskiego – a korzenie tego wszystkiego zdaje się, że tkwią głęboko w początku „przemian ustrojowych” – i tak:„Na początku lat 90. Bronisław Komorowski zainwestował ćwierć miliona marek w piramidę finansową” – czytamy pod: http://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/644046,na-poczatku-lat-90-bronislaw-komorowski-zainwestowal-cwierc-miliona-marek-w-piramide-finansowa.html (czytamy m.in.: Na początku lat 90. Bronisław Komorowski pożyczył od rodziny ćwierć miliona marek niemieckich i zainwestował je w piramidę finansową. Komorows: „...mnie ukradziono wówczas pieniądze, które pożyczyłem od rodziny i powierzyłem p. Rayzacherowi, który je umieścił w jakiejś piramidzie)
      albo „Komorowski utopił w piramidzie finansowej 500 000 zł!” – mamy pod adresem: http://www.fakt.pl/wydarzenia/polityka/komorowski-utopil-w-piramidzie-finansowej-500-000-zl/czbt9rr

      Najciekawsza jest sprawa, że … Komorowski ponoć w b. krótkim czasie spłacił dłużników! Jest zatem pytanie: czy taki człowiek, tak uwikłany w relacje z WSI mógł odpowiedzialnie kierować MON?
      Dodaj odpowiedź 2 0
        Odpowiedzi: 0

      Czytaj także